Uitzending Gemist

Boeken



In 'Bittere bloemen', de tiende roman van schrijver Jeroen Brouwers, maakt een 81-jarige man tegen zijn zin een cruise over de Middellandse Zee. Het voorbije leven was allerminst zonder succes, maar wat eraan ontbrak heeft zijn vereenzaamde nadagen bepaald. Een deel van zijn jeugd bracht Jeroen Brouwers door in Japanse interneringskampen in voormalig Nederlands-Indië. Na de oorlog verhuisde hij naar Nederland, waar hij zijn volledige puberteit op kostscholen doorbracht. De moeilijke omstandigheden waarin hij opgroeide, verwerkte Brouwers in romans als Bezonken rood en Het verzonkene. Voor zijn deels autobiografische oeuvre ontving Brouwers een groot aantal literaire prijzen. Nu hij de zeventig is gepasseerd, loopt Brouwers tegen problemen van een geheel andere aard aan. Ook deze blijkt hij probleemloos in literatuur te kunnen omzetten. In Brouwers’ tiende en nieuwste roman, Bittere bloemen, beschrijft hij de lichamelijke aftakeling van een man op leeftijd. Bittere bloemen is het verhaal van de eenentachtigjarige Julius Hammer, ex-rechter, ex-politicus en ex-schrijver. Zijn dochter maakt zich zorgen om zijn geestelijke en lichamelijke gesteldheid en regelt daarom een vakantie op een cruiseschip voor de oude en humeurige Hammer. Op dat schip botst hij op een oud-leerlinge uit zijn schrijfklasje: de jonge Pearlene, op wie hij twintig jaar eerder verliefd werd. Deze ontmoeting doet zijn gevoelens voor haar opnieuw ontluiken, ‘als bittere bloemen’. Hammers liefde voor Pearlene brengt de oude man weer helemaal tot leven. Hoe is Bittere bloemen tot stand gekomen? “Ik zag een tafereel van een oude man die voorover in een zwembad valt en verdrinkt,” zegt Brouwers. Deze gebeurtenis was het uitgangspunt waaromheen hij vervolgens de volledige roman construeerde. De roman start met Hammer die na een herseninfarct voorover in de sneeuw valt. De lezer vindt hem even later terug in een lade in het mortuarium van het ziekenhuis. Die la is als het ware Hammers sterfbed; het is de plaats waar hij zijn hele leven aan zich voorbij ziet trekken. Deze herinneringen vormen de inhoud van de rest van het boek. Bittere bloemen is vooral een verhaal over de ontluistering van het ouder worden. Brouwers verwerkte veel symboliek in de roman. “Dat schip, daar heb ik een cruiseschip van gemaakt, maar dat is natuurlijk het schip van Charon. En het allerlaatste wat die man zich herinnert, is dat meisje.” Aan het einde van de roman lijkt het alsof Hammer opnieuw aan een herseninfarct overlijdt. Ditmaal valt hij in het zwembad; het tafereel dat Brouwers van meet af aan voor zich zag. Brouwers: “De sneeuw van het begin van het boek, die witte vlakte, komt terug in dat zwembad. Dat is schuim dat zich op het water heeft gevormd, en daar valt hij opnieuw in. Dat is de compositie.” Is Bittere bloemen een autobiografisch werk? Brouwers herkent zich slechts gedeeltelijk in Julius Hammer. “De geest is nog fleurig, ik bloei nog aan alle kanten, maar het lichaam verraadt je,” aldus Brouwers. Hij is niet de enige die door zijn eigen lichamen wordt verraden; dit verraad overkomt ook Hammer. Hij heeft in zijn leven enorm veel kennis en wijsheid opgedaan, is erudiet en intellectueel en weet precies wat er om hem heen gebeurt, maar aan zijn lichamelijke problemen weet hij desondanks niet te ontkomen. In zekere zin vecht Hammer tegen de dood. Brouwers zei ooit in een interview dat zijn boeken bedoeld zijn om een spoor achter te laten, zodat er hopelijk iets van hem zal achterblijven in deze wereld. Die strijd tegen de vergetelheid gaf hij echter op toen hij zag hoe auteurs als W.F. Hermans en Gerard Reve na hun overlijden steeds meer vergeten raakten. Brouwers: “Je beseft dat je niet overblijft. Misschien in een handboek, ooit, in de vorm van een voetnoot. Het ligt voor de hand dat een schrijver maar hoeft te sterven en dat zijn oeuvre dan ook weg is.

Bron: VPRO

Recente uitzendingen van VPRO Boeken

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Bavo Dhooge En Eva Ludemann

Bavo Dhooge En Eva Ludemann

Carolina Lo Galbo spreekt met Bavo Dhooge over zijn boek 'Schrijvers op het scherm'. Dhooge is auteur, scenarist en filmregisseur en beschrijft in twintig hoof ...

20-10-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Asis Aynan En Alicja Gescinska

Asis Aynan En Alicja Gescinska

Tjitske Mussche spreekt met Asis Aynan over 'Linoleumkoorts. Aantekeningen van een docent'. Het is het verslag van een schooljaar, van het leven op een hogesch ...

13-10-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - P.f.thomése En Hans Luijten

P.f.thomése En Hans Luijten

Carolina Lo Galbo spreekt met P. F. Thomése over zijn familieroman 'Vaderliefde'. Wanneer zijn ouders gestorven zijn, beseft Thomése dat zijn vad ...

06-10-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Charlotte Van Den Broeck En Ellen Deckwitz

Charlotte Van Den Broeck En Ellen Deckwitz

Tjitske Mussche spreekt met Ellen Deckwitz over haar dichtbundel 'Hogere natuurkunde', waarin het verhaal wordt verteld van Nederlands-Indië, de oorlog en ...

29-09-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Peter Vermeersch En Miek Smilde

Peter Vermeersch En Miek Smilde

Carolina Lo Galbo spreekt met Peter Vermeersch over zijn boek 'Aantekeningen bij een moord', literaire non-fictie over juryrechtspraak, misdaad en de melanchol ...

22-09-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Maarten 't Hart En Benjamin Moser

Maarten 't Hart En Benjamin Moser

Tjitske Mussche spreekt met Maarten 't Hart over zijn roman 'De nachtstemmer'. Een orgelstemmer krijgt de opdracht een beroemd kerkorgel te stemmen. H ...

15-09-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Oek De Jong En Elma Drayer

Oek De Jong En Elma Drayer

Carolina Lo Galbo spreekt met Oek de Jong over Zwarte schuur, een roman over het kwaad, over schuld en geweten, over de demonen die een leven begeleiden, en over de vrouwen die ...

08-09-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Vpro Bob Den Uyl Prijs

Vpro Bob Den Uyl Prijs

Carolina Lo Galbo ontvangt de winnaar van VPRO Bob den Uyl Prijs 2019. Dore van Duivenbode. Uit de in 2018 verschenen reisboeken koos de jury haar boek 'Mijn Poolse hui ...

02-06-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Julia Blackburn En Arie Storm

Julia Blackburn En Arie Storm

Jeroen van Kan spreekt met Julia Blackburn over haar boek 'Lied van de tijd. Op zoek naar Doggerland'. Julia Blackburn onderzoekt daarin de geschiedenis van he ...

26-05-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Hanna Bervoets En Hans Münstermann

Hanna Bervoets En Hans Münstermann

Carolina Lo Galbo spreekt met Hanna Bervoets over haar roman 'Welkom in het Rijk der zieken'. Clay wordt na een bezoek aan de kinderboerderij doodziek en blijk ...

19-05-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Meest bekeken uitzendingen van VPRO Boeken

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Oek De Jong En Elma Drayer

Oek De Jong En Elma Drayer

Carolina Lo Galbo spreekt met Oek de Jong over Zwarte schuur, een roman over het kwaad, over schuld en geweten, over de demonen die een leven begeleiden, en over de vrouwen die ...

08-09-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Peter Vermeersch En Miek Smilde

Peter Vermeersch En Miek Smilde

Carolina Lo Galbo spreekt met Peter Vermeersch over zijn boek 'Aantekeningen bij een moord', literaire non-fictie over juryrechtspraak, misdaad en de melanchol ...

22-09-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Asis Aynan En Alicja Gescinska

Asis Aynan En Alicja Gescinska

Tjitske Mussche spreekt met Asis Aynan over 'Linoleumkoorts. Aantekeningen van een docent'. Het is het verslag van een schooljaar, van het leven op een hogesch ...

13-10-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Maarten 't Hart En Benjamin Moser

Maarten 't Hart En Benjamin Moser

Tjitske Mussche spreekt met Maarten 't Hart over zijn roman 'De nachtstemmer'. Een orgelstemmer krijgt de opdracht een beroemd kerkorgel te stemmen. H ...

15-09-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - P.f.thomése En Hans Luijten

P.f.thomése En Hans Luijten

Carolina Lo Galbo spreekt met P. F. Thomése over zijn familieroman 'Vaderliefde'. Wanneer zijn ouders gestorven zijn, beseft Thomése dat zijn vad ...

06-10-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Charlotte Van Den Broeck En Ellen Deckwitz

Charlotte Van Den Broeck En Ellen Deckwitz

Tjitske Mussche spreekt met Ellen Deckwitz over haar dichtbundel 'Hogere natuurkunde', waarin het verhaal wordt verteld van Nederlands-Indië, de oorlog en ...

29-09-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Tjitske Jansen En Hans Schnitzler

Tjitske Jansen En Hans Schnitzler

In het werk van filosoof Hans Schnitzler staat de invloed van digitalisering op onze alledaagse leefwereld centraal. De digitale revolutie brengt een eigentijds proletariaat voo ...

22-03-2015

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Julia Blackburn En Arie Storm

Julia Blackburn En Arie Storm

Jeroen van Kan spreekt met Julia Blackburn over haar boek 'Lied van de tijd. Op zoek naar Doggerland'. Julia Blackburn onderzoekt daarin de geschiedenis van he ...

26-05-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Sander Kollaard En Ferdinand Von Schirach

Sander Kollaard En Ferdinand Von Schirach

Jeroen van Kan spreekt met Ferdinand von Schirach over zijn boek 'Straf', waarin hij twaalf lotgevallen beschrijft. Hij laat zien hoe moeilijk het is een indiv ...

14-04-2019

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3

Vpro Boeken

Vpro Boeken - Bert Natter En Justine Le Clercq

Bert Natter En Justine Le Clercq

Carolina Lo Galbo spreekt met Bert Natter, die in zijn roman 'Ze zullen denken dat we engelen zijn' de actualiteit op de hielen zit. Op een terras midden in de ...

10-03-2018

VPRO

Alle afleveringen bekijken

Nederland 3